જાણો યોગા અને આયુર્વેદા વચ્ચેનો આ સંબંધ! બની શકે છે તમારા સ્વાસ્થ્ય માટે એકદમ જ ફાયદાકારક!!

યોગ અને આયુર્વેદ એ વૈદિક જ્ઞાનના એક જ મહાન વૃક્ષની બે આંતરસંબંધિત શાખાઓ છે. જાણો યોગા અને આયુર્વેદા વચ્ચેનો આ સંબંધ!

જે સમગ્ર માનવ જીવન અને સમગ્ર બ્રહ્માંડને સમાવે છે.

આ સંદર્ભમાં, વૈદિક પદ્ધતિમાં આયુર્વેદ અને યોગની સંબંધિત ભૂમિકાઓને સમજવી મહત્વપૂર્ણ છે.

યોગ અને આયુર્વેદ માત્ર બે અલગ-અલગ નથી પરંતુ સંબંધિત છે.

વૈદિક જ્ઞાન

એ ભારતના દ્રષ્ટા અને યોગીઓનું પ્રાચીન મંત્રિક વિજ્ઞાન છે.

જે આપણને બ્રહ્માંડ અને આપણી પોતાની ચેતનાની આંતરિક ક્રિયાઓ બતાવવા માટે રચાયેલ છે.

જે આપણને આખરે આત્મ-સાક્ષાત્કાર અને જન્મ અને મૃત્યુના ચક્રમાંથી મુક્તિની સ્થિતિમાં લઈ જાય છે.

આ માટે, તેણે આપણને માત્ર આધ્યાત્મિક વિદ્યાઓ જ આપી નથી.

પરંતુ ઉપચાર, વિજ્ઞાન, કલા અને સંસ્કૃતિના તમામ પાસાઓને સ્પર્શ કર્યો છે.

આયુર્વેદ એ ચાર ઉપવેદ અથવા ગૌણ વૈદિક ઉપદેશોમાંથી એક છે.

જેમાં ગાંધર્વ વેદ (સંગીત), સ્થપત્ય વેદ (દિશા વિજ્ઞાન) અને ધનુરવેદ (માર્શલ આર્ટ્સ) છે.

આ ઉપવેદ સંપૂર્ણતા અને મુક્તિ માટેની વૈદિક શોધને પૂરક બનાવવા માટે વિશિષ્ટ રેખાઓ સાથે વૈદિક જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરે છે.

યોગ –

ખાસ કરીને પતંજલિના યોગ સૂત્રો દ્વારા તેની રચનામાં – વૈદિક ફિલસૂફીની છ પ્રણાલીઓમાંની એક છે (ષડદર્શન).

આ ભારતીય ફિલસૂફીની પ્રણાલીઓ છે જે વેદની સત્તાને સ્વીકારે છે.

અને વૈદિક ઉપદેશોના અર્થને વ્યવસ્થિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.

અન્ય વૈદિક પ્રણાલીઓમાં ન્યાય (તર્કશાસ્ત્ર), વૈશેષિક (વર્ગીકરણ), સાંખ્ય (કોસ્મિક સિદ્ધાંતોની ગણતરી), પૂર્વ મીમાંસા (કર્મકાંડ), અને ઉત્તરા મીમાંસા (વેદાંત અથવા મેટાફિઝિક્સ) નો સમાવેશ થાય છે.

યોગ અમુક અંશે તમામ છ પ્રણાલીઓમાં ફેલાયેલો છે અને તેમની વ્યવહારિક બાજુનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

ધ્યાનના મનના વિકાસ માટેના મુખ્ય સિદ્ધાંતો અને પદ્ધતિઓની રૂપરેખા આપે છે જે તમામ વૈદિક જ્ઞાનનો આધાર છે.

જાણો યોગા અને આયુર્વેદા વચ્ચે સંબંધ!

આ શાસ્ત્રીય વૈદિક યોજનામાં,

આયુર્વેદ એ વૈદિક પદ્ધતિ છે.

જે ખાસ કરીને ઉપચાર હેતુઓ માટે વિકસાવવામાં આવી છે.

આયુર્વેદ સિવાય અન્ય કોઈ વૈદિક ઉપચાર પદ્ધતિ નથી.

યોગ એ આધ્યાત્મિક અભ્યાસ અથવા સાધનાની વૈદિક પદ્ધતિ છે.

તમામ વૈદિક સાધના અથવા આધ્યાત્મિક અભ્યાસમાં યોગાભ્યાસના અમુક પ્રકારનો સમાવેશ થાય છે.

આનો અર્થ એ થયો કે યોગ મૂળ અથવા સ્વાભાવિક રીતે કોઈ તબીબી પ્રણાલી નથી.

તે ક્યાં તો શારીરિક અથવા માનસિક રોગ અથવા તેમની સારવાર પ્રાથમિક રીતે સંબોધિત કરતું નથી.

યોગનો ઉદ્દેશ્ય આધ્યાત્મિક વેદનાઓને દૂર કરવાનો છે.

જેને તે આપણા સાચા સ્વભાવની અજ્ઞાનતા (અવિદ્યા) થી શરૂ થતી ક્લેશ અથવા આધ્યાત્મિક વેદનાઓ અનુસાર શુદ્ધ ચેતના તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે.

જે આપણને આપણા ક્ષણિક શરીર અને મનથી આપણી જાતની ખોટી ઓળખ તરફ દોરી જાય છે.

આનો અર્થ એ નથી કે આપણે યોગના પાસાઓનો તબીબી રીતે ઉપયોગ કરી શકતા નથી.

પરંતુ આ તેનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ કે દિશા નથી.

આમ કરવા માટે યોગનો મૂળ અર્થ જેવો હતો તેના કરતાં અલગ રીતે ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે.

જો અમારો ઉદ્દેશ્ય યોગને તબીબી પ્રણાલીમાં ફેરવવાનો છે.

તો વૈદિક યોજનામાં આ માટે યોગને આયુર્વેદની દિશામાં ફેરવવાની જરૂર છે.

જો આપણે યોગિક ઉપચારને વૈદિક જ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં રાખવા માંગતા હોય તો નિદાન, સારવાર અને આરોગ્ય જાળવણીના આયુર્વેદિક માર્ગદર્શિકા અનુસાર ઉપચાર માટે યોગ લાગુ કરવો જોઈએ.

વાસ્તવમાં, ઐતિહાસિક રીતે આયુર્વેદ સિવાય ભારતમાં ક્યારેય પણ કોઈ યોગિક ચિકિત્સા પદ્ધતિ ન હતી.

માત્ર વૈદિક પરંપરાના અનુયાયીઓ વચ્ચે જ નહીં પણ બિન-વૈદિક પરંપરાઓના અનુયાયીઓ વચ્ચે પણ. ભારત અને તિબેટમાં બૌદ્ધ ચિકિત્સા પણ મુખ્યત્વે આયુર્વેદ છે.

જાણો યોગા અને આયુર્વેદા અને ઉપચાર તરીકે અપનાવો

સંસ્કૃતમાં ચિકિત્સા માટેનો શબ્દ ચિકિત્સા છે. ચરક, સુશ્રુત અને વાગ્ભટ્ટ જેવા આયુર્વેદિક પાઠ્યપુસ્તકોમાં ચિકિત્સા સ્થાન અથવા “ચિકિત્સા અથવા સારવાર સંબંધિત વિભાગ” કહેવાય છે. તેઓ નિદાન સ્થાન, અથવા નિદાન, અને શારિરા સ્થાન જેવા પૂરક વિભાગો ધરાવે છે, જે મૂર્ત આત્મા સાથે સંબંધિત છે અને તેમાં ભૌતિક શરીરની શરીરરચના અને શરીરવિજ્ઞાનનો સમાવેશ થાય છે. આપણા મૂર્ત સ્વરૂપ (શરીર, મન અને આત્મા) અને તે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે અંગેનો આયુર્વેદિક દૃષ્ટિકોણ, રોગના કારણો અને રોગની સારવાર આ બધું શ્રેષ્ઠ સ્વાસ્થ્ય અને સંપૂર્ણ સુખાકારીની સુંદર, સ્પષ્ટ અને અદ્ભુત વ્યવસ્થામાં જોડાયેલું છે.
આયુર્વેદ દવાના તમામ પાસાઓને સંબોધે છે – જેમાં આહાર, જડીબુટ્ટીઓ, દવાઓ, શસ્ત્રક્રિયા, શારીરિક કાર્ય અને પંચકર્મ જેવી તેની પોતાની વિશેષ તબીબી પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે. તે મનને સાજા કરવા માટે ધાર્મિક વિધિ, મંત્ર અને ધ્યાન લાવે છે. વધુમાં, આયુર્વેદ આરોગ્ય, દીર્ધાયુષ્ય અને રોગ નિવારણ તેમજ શરીર અને મનના કાયાકલ્પ માટે વિશેષ પદ્ધતિઓ માટે જીવનશૈલી ભલામણો પ્રદાન કરે છે. તેમાં આસન અને પ્રાણાયામથી લઈને મંત્ર અને ધ્યાન સુધીના યોગની પ્રેક્ટિસ તેના ઉપચાર સાધનોના ભાગરૂપે સામેલ છે.

યોગ સૂત્રો

જેવા યોગ ગ્રંથોમાં સમાધિ પદ (ઊંડું ધ્યાન), સાધના પદ, (આધ્યાત્મિક અભ્યાસ), વિભૂતિ પદ (યોગિક શક્તિઓ), અને કૈવલ્ય પદ (મુક્તિ) જેવા વિભાગો છે. ચેતનાનું યોગિક અન્વેષણ, પ્રાણ અને મનની સૂક્ષ્મ શક્તિઓ અને વિવિધ પ્રકારની આધ્યાત્મિક પ્રથાઓ એકબીજા સાથે જોડાયેલી છે. યોગિક ગ્રંથોમાં ધ્યાન, એકાગ્રતા, મંત્ર, ધાર્મિક વિધિ, પ્રાણાયામ, આસન અને સંબંધિત પરિબળોની ચર્ચા છે પરંતુ આધ્યાત્મિક અભ્યાસના ભાગરૂપે, ઉપચાર તરીકે નહીં. અમને સામાન્ય યોગ ગ્રંથોમાં ચિકિત્સા પદ અથવા ઉપચાર વિભાગો મળતા નથી. ચિકિત્સા શબ્દ પતંજલિના યોગ સૂત્રોમાં જોવા મળતો નથી અને યોગ ફિલસૂફીમાં ચિંતાનો મુખ્ય વિષય નથી. આનું કારણ એ છે કે શાસ્ત્રીય યોગની ચિંતા સાધના છે, ચિકિત્સા નહીં, જેને આયુર્વેદના ક્ષેત્ર તરીકે ગણવામાં આવે છે. સૌથી મહત્ત્વની વાત એ છે કે યોગ ગ્રંથોમાં આયુર્વેદના અભિગમ સિવાય રોગ, રોગવિજ્ઞાન, નિદાન અથવા સારવારની વ્યૂહરચનાઓની ચર્ચા આપણને જોવા મળતી નથી. આયુર્વેદ સિવાય નિદાન, રોગવિજ્ઞાન અને સારવારની દ્રષ્ટિએ કોઈ યોગ પદ્ધતિ નથી.

યોગ ગ્રંથોમાં

આપણે સામાન્ય રીતે પ્રાણ, ઇન્દ્રિયો, મન, નાડીઓ અને ચક્રોની ચર્ચાઓ, દેવતાઓની ઉપાસના, આંતરિક સ્વ અને ચેતનાના સ્વભાવની ચર્ચા, તેમજ સમાધિ અથવા આંતરિક શોષણના પ્રકારો શોધીએ છીએ. કેટલાક યોગ ગ્રંથોમાં રોગને સંક્ષિપ્તમાં સંબોધવામાં આવ્યો છે કારણ કે તેને યોગાભ્યાસમાં મુખ્ય અવરોધો પૈકી એક તરીકે ગણવામાં આવે છે. પરંતુ જ્યારે આવું થાય છે, ત્યારે સામાન્ય રીતે આયુર્વેદની ભાષાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

આજે યોગ ઉપચાર

આધુનિક યોગે પોતાની જાતને મુખ્યત્વે આસનો અથવા શારીરિક મુદ્રામાં વ્યાખ્યાયિત કરી છે. આ સામાન્ય રીતે શારીરિક સુખાકારી મેળવવા માંગતા લોકો માટે વ્યાયામ વર્ગોમાં સામૂહિક રીતે શીખવવામાં આવે છે.અમે સામાન્ય રીતે યોગ શિક્ષકો તરીકે ઓળખીએ છીએ જેઓ આસન વર્ગો ચલાવે છે. આમાંના કેટલાક યોગ શિક્ષકોને શાસ્ત્રીય યોગની મોટી સિસ્ટમ વિશે થોડું જ્ઞાન હોઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિ તેને અસર કરે છે જેને યોગ ઉપચાર તરીકે લોકપ્રિય રીતે ઓળખવામાં આવે છે, જેને યોગ દ્વારા આસન ભાર તરીકે રંગવામાં આવે છે.

યોગ ચિકિત્સા અથવા યોગ ચિકિત્સા એ આજે ​​યોગમાં એક નવી, લોકપ્રિય અને શક્તિશાળી ચળવળ છે જે હજી પણ પોતાને અને તેના ઉપયોગના અવકાશને વ્યાખ્યાયિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. જો કે, મોટાભાગે, આધુનિક યોગ ચિકિત્સા, યોગ મોડેલ તરીકે આસનને અનુસરીને, મુખ્યત્વે રોગની સારવાર અને આરોગ્ય સુધારવા માટે આસનો અથવા આસન શૈલીઓના અનુકૂલનનો સમાવેશ કરે છે. યોગનો આ દૃષ્ટિકોણ શાસ્ત્રીય યોગના ઘટેલા સંસ્કરણથી અલગ છે અને જે મુખ્યત્વે આધ્યાત્મિક અભ્યાસ અને ઊંડા ધ્યાન (સાધના અને સમાધિ)ના સંદર્ભમાં વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે. કોઈપણ ઉપચાર નિદાન અને એકંદર સારવારની વ્યૂહરચના માટે દવાની પદ્ધતિ પર આધાર રાખવો જોઈએ. રોગનિવારક પદ્ધતિ – પછી ભલે તે જડીબુટ્ટીઓ હોય, દવાઓ હોય, આસન હોય કે પ્રાણાયામ – તબીબી અભિગમ અને દર્દીની સંપૂર્ણ તપાસને સ્વતંત્ર રીતે લાગુ કરી શકાતી નથી.

અભિન્ન યોગ અને અભિન્ન આયુર્વેદ

જાણો યોગા અને આયુર્વેદા

યોગ શબ્દનો જ અર્થ થાય છે એક થવું, જોડવું, સુમેળ અથવા એકીકરણ. ખરેખર યોગિક અભિગમ એ સ્વાભાવિક રીતે એક સંકલિત અભિગમ છે, જે શરીર, પ્રાણ, ઇન્દ્રિયો, મન અને ચેતનાને સુમેળ સાધે છે. તે એકલા શરીરમાં ઘટાડી શકાતું નથી. ઉપચાર માટેનો યોગિક અભિગમ એ કોઈ વિશેષતા અથવા બાજુની તકનીક નથી પરંતુ તેને ઉપચારના તમામ સ્તરો અને પાસાઓના સંશ્લેષણની જરૂર છે. તેથી જ શાસ્ત્રીય યોગમાં જીવનશૈલી પ્રથાઓ અને મૂલ્યોથી લઈને આસન, પ્રાણાયામ, સમાધિ સુધીનો આઠ ગણો અભિગમ છે. જો આપણે યોગને આસનમાં ઘટાડીશું, તો આપણે યોગ કે સંકલિત અભિગમની પ્રેક્ટિસ કરતા નથી પરંતુ મુખ્યત્વે બાહ્ય ભૌતિક વાસ્તવિકતા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની અને પ્રાણ, મન અને ચેતનાની આંતરિક વાસ્તવિકતાનો ટ્રેક ગુમાવવાના સમાન જાળમાં પડીએ છીએ.

વાસ્તવિક યોગ ચિકિત્સા માટે યોગના તમામ આઠ અંગોને ધ્યાનમાં લેવા જોઈએ. તે માત્ર આસન જેવા યોગના ભૌતિક પાસાઓને અલગ કરી શકતું નથી. નહિંતર, તે તે જ પ્રકારના શારીરિક ઘટાડામાં ફસાઈ જાય છે જે આધુનિક દવામાં ઘણી વાર જોવા મળે છે. આ સંદર્ભમાં, માત્ર આસનમાં જ મહત્વપૂર્ણ ઉપચારાત્મક ઉપયોગ નથી, પરંતુ યોગના તમામ અંગો. યોગના આઠ અંગોમાંથી પ્રથમ બે, યમ અને નિયમ, યોગના સિદ્ધાંતો અને યોગ્ય જીવન જીવવાના પ્રથાઓ, કોઈપણ આધ્યાત્મિક અથવા ઉપચાર પ્રથાને ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી પાયો પૂરો પાડે છે. તેઓ ડોકટરો, ચિકિત્સકો અને યોગ શિક્ષકો માટે આદર્શ આચારસંહિતા પણ પ્રદાન કરે છે.

આસનને આપણે યોગની “બાહ્ય દવા” કહી શકીએ છીએ.

તે મુખ્યત્વે મસ્ક્યુલોસ્કેલેટલ ડિસઓર્ડરની સારવાર કરે છે, પરંતુ આડકતરી રીતે અન્ય ઘણી સ્થિતિઓને લાભ આપી શકે છે અને દરેક માટે કસરતનું આદર્શ સ્વરૂપ પ્રદાન કરી શકે છે. તેમ છતાં, યોગ્ય આહાર વિના, તેની ઉપચાર ક્ષમતાઓ મર્યાદિત છે, કારણ કે શારીરિક પ્રવૃત્તિ શરીરને પ્રાપ્ત થતા પોષણને પ્રતિબિંબિત કરશે. આસન આયુર્વેદિક આહાર અને જીવનશૈલી ભલામણોના સંદર્ભમાં શ્રેષ્ઠ કામ કરે છે. પ્રાણાયામને યોગની “આંતરિક દવા” કહી શકાય. તે પ્રાણ અથવા મહત્વપૂર્ણ ઊર્જાને સીધી શરીરમાં લાવે છે અને તેનો ઉપયોગ જરૂરિયાત મુજબ પ્રાણને વિવિધ રીતે નિર્દેશિત કરવા માટે કરી શકાય છે. પ્રાણાયામ આયુર્વેદ (વાત, પિત્ત અને કફ) ના દોષો અથવા જૈવિક રમૂજને સીધી અસર કરે છે, જે પ્રાણના ફેરફારો છે.

પ્રાણાયામ મુખ્યત્વે શ્વસન, રુધિરાભિસરણ અને ચેતાતંત્રની સ્થિતિની સારવાર કરે છે.

પરંતુ તેના દ્વારા તમામ શારીરિક અને મનોવૈજ્ઞાનિક સ્થિતિઓ પર શક્તિશાળી અસર પડે છે. આપણી શારીરિક અને મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રણાલીઓમાં ઊર્જાની હિલચાલને સુધારવા માટે પ્રાણાયામ એ જડીબુટ્ટીઓ અને તેમના જેવા કાર્યોના ઉપયોગ માટે એક મોટી સહાય છે. જેમ કે તમામ પ્રકારના ઉપચારમાં પ્રાણની હિલચાલને બદલવાનો અને પ્રાણની હીલિંગ શક્તિમાં વધારો કરવાનો સમાવેશ થાય છે, પ્રાણાયામ એ શરીર અને મન માટે ઉપચારનું પ્રાથમિક અને પ્રત્યક્ષ સ્વરૂપ છે, જ્યારે આસન ગૌણ અને પરોક્ષ છે.

જાણો યોગા અને આયુર્વેદા અને જીવન બનાવો સરળ

શરીરને સ્વસ્થ અને તંદુરસ્ત રાખવા માટેના યોગ અને આયુર્વેદા નુસખા જાણવા માટે હાજર છે આયુર્વેદા.

Leave a Comment

Your email address will not be published.