જાણો કયા પ્રકારના માથાના દુખાવાથી શું નુકસાન થાય છે અને જાણો સરળ અને અસરકારક આયુર્વેદિક ઉપાય!

દરેક વ્યક્તિને જ્યારે માથામાં ખૂબ જ દુખાવો થાય ત્યારે પોતાની મૂળ અવસ્થામાં રહેવું અને આનંદમય રહેવું એ ખૂબ જ મુશ્કેલ બની જાય છે. માથું દુખાવામાં અલગ અલગ કારણો હોય છે, જેમાનું પહેલું છે, રાત્રે મોડે સુધી જાગતા રહેવું. બીજું છે, વધું પડતું દારુનું સેવન કરવું અને ત્રીજું છે, બ્લડ પ્રેશર વધી જવું. પરંતુ અમુક વખત એવી પરિસ્થિતિ ઊભી થાય છે કે માથા દુખવાનું કારણ આપણને ખબર જ પડી શક્તિ નથી. જાણો કયા પ્રકારના માથાના દુખાવાથી શું નુકસાન થાય છે?

આયુર્વેદ સાથે સંકળાયેલા ચિકિત્સકો અને વૈદ્યો કહે છે કે જ્યારે તેઓ માથું દુખવાના ઉપાયો શોધે છે ત્યારે તેમનો હેતુ માત્ર શારીરિક રીતે સારા કરવાનો નહિ પરંતુ ભાવાત્મક રીતે પણ ઊંડાણપૂર્વક સમજવાનો હોય છે.

માથાના અને ચહેરાના દુખવાના ઘણા પ્રકારો છે કે જે માથાના દુઃખાવા તરીકે ગણી શકાય છે. સમય રીતે લોકોનેમાથાનો દુખાવો થાય છે અને સારો થઇ જાય છે. કારણે કે આપણને તેનું કારણ મળે છે અને આપણે તેને સારું કરી શકીએ છીએ. માથામાં થતો દુખાવો એ કોઈ મોટી સમસ્યા નથી પરંતુ વારંવાર માથામાં દુખાવો થવો એ ગંભીર પરિસ્થિતિ ગણી શકાય છે. જેના ઉપર આપણે ખૂબ જ ધ્યાન આપવું જોઈએ અને તેનું કારણ જાણવા માટે જરૂર પ્રયત્ન કરવા જોઈએ. 

માથા દુઃખાવા માટેના કારણો જાણો કયા પ્રકારના માથાના દુખાવાથી શું નુકસાન થાય છે

૧. માથાન દુઃખાવા માટેનું પ્રાથમિક કારણ

માથાના દુઃખાવા માટેનું મુખ્ય કારણે એ ક્યારેય પણ અન્ય જોઈ રોગ સાથે સંબંધિત હોતું નથી. મનુષ્ય શરીરમાં જો પીડાને વધું સંવેદના અનુભવતા વિસ્તારો તંગ પરીસ્થિત અને તણાવવાળા દિવસોમાં વધું કામ કરે તો માથું દુખવાની સંભાવના વધી જાય છે. માથું દુખવાનું મુખ્ય કારણ એ અમુક ખોરાક, તાપમાન કે વાતાવરણને લગતું પણ હોઈ શકે છે.

પીડા સામે વધું અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં માથા, ગરદનની ચેતા, રક્તવાહિનીઓ અને અમુક સ્નાયુઓનો સમાવેશ થાય છે. ટેન્શન, ક્લસ્ટર અને આધાશીશી એ માથાના દુઃખાવાના કેટલાંક પ્રાથમિક કારણોમાંના એક છે. 

૨. માથા દુઃખાવાના અન્ય કારણો જાણો અને જાણો કયા પ્રકારના માથાના દુખાવાથી શું નુકસાન થાય છે

શરીરમાં થતાં અન્ય રોગોને કારણે ઉત્પન્ન થતી અસર પણ શરીરની પીડા સંવેદનશીલ ચેતાઓને ઉત્તેજિત કરે છે અને જેને કારણે માથામાં દુખાવો થઇ શકે છે. તેમાંના કેટલાંક લક્ષણો:

  • લોહી ગંઠાઈ જવું 
  • મગજની અંદર અથવા તેની આજુબાજુના વિસ્તારમાં રક્તસ્ત્રાવ થવો 
  • ઠંડી વસ્તુઓના કારાનેર મગજ જામી જવું 
  • કાર્બન મોનોક્સાઈડ દ્વારા શરીરમાં ઝેર જવું 
  • દારુ પીધા પછી હેન્ગોવાર થવું 
  • ઉશ્કેરાટ થવી 
  • ડીહાઈડ્રેશન 
  • ગ્લુકોમા
  • રાત્રે દાંત પીસવા
  • ઇન્ફ્લુએન્ઝા
  • પેઇન્કિલરના ઓવરડોઝને કારણે માથામાં દુખાવો 
  • ગભરાટ થવો 
  • મગજમાં ગાંઠ થવી 

વધું પડતો માથાનો દુખાવો એ ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિનું પરિણામ હોઈ શકે છે. તેથી જો ગંભીર અને સતત માથાનો દુખાવો થાય તો પછી તમારે ડૉક્ટર અથવા આયુર્વેદના નિષ્ણાંતને મળીને તેમની સલાહ જરૂર લેવી જોઈએ. જો હાલના સમયમાં થતો માથાનો દુખાવો એ ભૂતકાળમાં થતા માથાના દુઃખાવા કરતા વધું ગંભીર હોય અને તાવ સાથે માથામાં દુખાવો થાય તો એ ઘણા ગંભીર સંકેતો છે કે આ સમસ્યા ગંભીર હોઈ શકે. 

આયુર્વેદ દ્વારા આપવામાં આવેલા માથાના દુઃખાવા ઉપાયો જોઈએ એ પહેલાં આપણે એ જાની લઈએ કે માથાના દુઃખાવા પ્રકારો કેટલા હોય છે? 

ટેન્શનના કારણે માથાનો દુખાવો: 

આ માથાનો દુખાવોનો સૌથી પ્રચલિત અને સામાન્ય પ્રકાર છે. શરૂઆતમાં ખભા અને ગરદનમાં તણાવ રહે છે. આ માથાનો દુખાવો સાથે, વ્યક્તિને માથાના કિનારે થોડો દુખાવો થાય છે, માથું ભારે હોય છે અથવા એવું લાગે છે કે જાણે માથાની ફરતે ચુસ્ત પટ્ટો બાંધવામાં આવ્યો હોય. આ માથાનો દુખાવોનો સમયગાળો કલાકો કે દિવસોનો હોઈ શકે છે અને જેમ જેમ દિવસ પૂરો થાય તેમ તેમ તે વધુ ખરાબ થઈ શકે છે. વધુ પડતું કામ, ઊંઘની સમસ્યા, અયોગ્ય મુદ્રા, તાણ, ચિંતા અને જીવનશૈલીની અન્ય સમસ્યાઓને કારણે ટેન્શન માથાનો દુખાવો થઈ શકે છે.

માઈગ્રેઇન: 

આ ન્યુરોલોજીકલ સ્થિતિમાં, માથામાં સામાન્ય રીતે એક બાજુએ તીવ્ર અને ધબકારા મારતો દુખાવો અનુભવાય છે. સમયગાળો થોડા કલાકો અથવા તો દિવસોનો હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે આધાશીશી સાથે, ઉબકા, ઉલટી અને પ્રકાશની સંવેદનશીલતાના લક્ષણો હાજર હોય છે. માથાનો દુખાવો શરૂ થાય તે પહેલાં જ અન્ય સંવેદનાઓનો અનુભવ થઈ શકે છે. આમાં ચક્કર આવવા, તીક્ષ્ણ તીક્ષ્ણ દુખાવો, તમારી આંખો સમક્ષ પેટર્ન જોવી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. સ્ત્રીઓને માઇગ્રેનનો માથાનો દુખાવો થવાની સંભાવના પુરુષો કરતાં વધુ હોય છે. જો કે તે કોઈપણ ઉંમરે થઈ શકે છે, મોટે ભાગે વૃદ્ધ કિશોરો અને પુખ્ત વયના લોકો તેનો અનુભવ કરે છે. માઇગ્રેનને સર્વગ્રાહી રીતે સંચાલિત કરવા માટે, આહાર અને જીવનશૈલીની આદતોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે અને તેમાં ફેરફાર કરવામાં આવે છે અને લક્ષણો અને નિવારણ માટે રાહત આપવા માટે હર્બલ દવાઓ સૂચવવામાં આવે છે.

ક્લસ્ટર માથાનો દુખાવો: 

માથાની એક બાજુ, અચાનક દુખાવો, મુખ્યત્વે રાત્રે, અનુભવાય છે. મોટે ભાગે પીડા આંખોની આસપાસ અનુભવાય છે. અમુક સમય માટે, તે એક દિવસમાં ઘણી વખત થઈ શકે છે અને પછીથી વર્ષો અને મહિનાઓ સુધી ન પણ થઈ શકે. આ માથાનો દુખાવો ઉશ્કેરે છે તેવા કારણો ટાળવા જોઈએ, અને જો તે બગડે અથવા ચાલુ રહે, તો મૂળ કારણને ઘટાડવા માટે એક સર્વગ્રાહી અભિગમ માટે કોઈ પ્રેક્ટિશનરની મુલાકાત લેવી જોઈએ.

સાઇનસ માથાનો દુખાવો: 

આ પ્રકારના માથાનો દુખાવોમાં ચહેરાના દુખાવા જેવા વિસ્તારોમાં સમાવેશ થાય છે:

આંખો

કપાળ

ગાલ

દાંત

જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ આગળ ઝૂકે છે, ત્યારે પીડા વધુ તીવ્ર બને છે. પીડાની તીવ્રતા અલગ અલગ હોઈ શકે છે. આ પ્રકારનો માથાનો દુખાવો સાઇનસાઇટિસના લક્ષણો સાથે જોડાયેલો છે જેમ કે ભીડ, નાકમાંથી લાળ, પોસ્ટનાસલ ટીપાં, અને માથાની અંદર તાણની લાગણી, મોટેભાગે એલર્જીક પ્રતિક્રિયાને કારણે પણ હંમેશા નહીં.

દવાઓનો વધુ પડતો ઉપયોગ: 

માથાના દુખાવાની સારવાર કરતી પીડા દવાઓના વધુ પડતા ઉપયોગથી આ માથાનો દુખાવો થઈ શકે છે. આ રીબાઉન્ડ માથાનો દુખાવો આધાશીશી હુમલા અને તણાવ માથાનો દુખાવો જેવો જ લાગે છે. વધુ પડતી વપરાયેલી દવાઓ પાછી ખેંચી લીધા પછી, સામાન્ય રીતે બે મહિનામાં સુધારો જોવા મળે છે. જો કે, સુધારણા પહેલા માથાના દુખાવાની તીવ્રતા વધી શકે છે. આથી દર્દની દવાનો ઉપયોગ જરૂર પડે ત્યારે જ અને માત્ર થોડા સમય માટે જ કરવો જોઈએ.

માથાનો દુખાવોનો આયુર્વેદિક દૃષ્ટિકોણ

આયુર્વેદમાં, માથાના દુખાવાને રોગ માનવામાં આવતો નથી, પરંતુ એક અથવા વધુ દોષો – વાટ, પિત્ત અને કફના વિક્ષેપનું લક્ષણ છે, જેમાં પ્રાથમિક દોષો સામાન્ય રીતે વાટને અસર કરે છે.

આયુર્વેદ ચોક્કસ પ્રકારના માથાના દુખાવાનો ઉલ્લેખ કરે છે:

  • અર્ધવભેદ (એકપક્ષી પીડા)
  • અનંતાવતા (શાસ્ત્રીય આધાશીશી)
  • સૂર્યાવત્રા (સવારે માથાનો દુખાવો)

આયુર્વેદ અનુસાર, માથાના દુખાવાના કેટલાક કારણો છે:

  • કબજિયાત
  • અપચો
  • પ્રદૂષિત ખોરાકનું સેવન કરવું (એટલે ​​કે જીએમઓ ખોરાક)
  • તેલયુક્ત અને મસાલેદાર ખોરાક લેવો
  • તણાવ, ઉદાસી અને ગુસ્સો જેવી લાગણીઓ
  • વધુ પડતો સૂકો અને ખારો ખોરાક લેવો
  • તીખા ખોરાકનું વધુ પડતું સેવન
  • કુદરતી આગ્રહોને દબાવવું

આયુર્વેદિક પરીક્ષા (રોગી પરિક્ષા) અને પ્રશ્ન દ્વારા, વ્યવસાયી મૂળ કારણ અને દોષના અસંતુલનને નિર્ધારિત કરશે. નીચે દોષના વિઘટનને કારણે થતા માથાનો દુખાવોના વિવિધ પ્રકારોનું વર્ણન છે.

વાત માથાનો દુખાવો

જો તમને ધબકારા, ધબકારા મારતો દુખાવો અને તમારા માથાની આજુબાજુ પટ્ટા બાંધી દેવાની સંવેદના હોય, તો તમને વાટા માથાનો દુખાવો છે. ગરદન અને ખભાનો તણાવ, માનસિક અને ભાવનાત્મક તાણ, ઊંઘનું અનિયમિત સમયપત્રક, આંતરડામાં શક્ય ઝેરી અસર (જેમ કે કબજિયાત) અને વણઉકેલાયેલ ભય અથવા ચિંતા આ પ્રકારના માથાનો દુખાવો માટે જાણીતા ગુનેગારો છે.

શુ કરવુ:

વાત હવાના શુષ્ક, ઠંડી, ઝડપી ગતિશીલ તત્વ દ્વારા રજૂ થાય છે. વાટા માથાનો દુખાવો સાથે વ્યવહાર કરતી વખતે અમારો હેતુ મન અને શરીરની શુષ્કતાને દૂર કરવાનો છે. અમે પણ સમર્થન અને આંતરડા સાફ કરવા માંગીએ છીએ.

  • પુષ્કળ ગરમ પાણી પીવો અને આહારમાં ઘી (સ્પષ્ટ માખણ)નો સમાવેશ કરો.
  • તીવ્ર માથાના દુખાવા માટે, સૂતી વખતે દરેક નસકોરામાં ગરમ ​​તલના તેલના 5 ટીપાં નાખીને પરંપરાગત નાસ્ય ઉપચાર અજમાવો.
  • મસાજ મેળવવી એ પણ શરીરના તણાવને દૂર કરવાની એક સરસ રીત છે.
  • વાટાના માથાના દુખાવા માટે ઊંડો આરામ અને આરામની જરૂર પડે છે તેથી તમારે જે 20-મિનિટની બપોરે નિદ્રા લેવાની જરૂર છે તે બરાબર છે.

પિત્તા માથાનો દુખાવો

પિટ્ટા માથાનો દુખાવો સામાન્ય રીતે મંદિરોમાં શરૂ થાય છે અને તમારા માથાના મધ્ય ભાગમાં ફેલાય છે. તેઓ ઉબકાના આડંબર સાથે તેમના ગોળીબાર, બર્નિંગ, વેધન પીડા માટે જાણીતા છે અને ઘણીવાર તેજસ્વી પ્રકાશ, ગરમી અથવા ખાટા અથવા મસાલેદાર ખોરાક ખાવાથી વધુ ખરાબ થાય છે. માઈગ્રેન આ શ્રેણી સાથે સંકળાયેલા છે. પિટ્ટા માથાનો દુખાવો ઘણીવાર પેટ અને આંતરડામાં અસંતુલન સાથે સંકળાયેલા હોય છે, જેમ કે એસિડ અપચો, હાઈપર એસિડિટી અથવા હાર્ટબર્ન.

શુ કરવુ:

  • પિત્ત અગ્નિ તત્વ સાથે સંકળાયેલું છે. પિટ્ટાના માથાનો દુખાવો દૂર કરતી વખતે અમારો ધ્યેય શરીરમાં એસિડિટી (આગ)ને ઠંડુ કરવાનો છે.
  • મસાલેદાર, ખારા, તળેલા ખોરાકને ટાળો અને તમારા રોજિંદા આહારમાં વધુ ઠંડક આપતા ખોરાક જેમ કે કાકડી, તરબૂચ, કોથમીર અથવા ખજૂર ઉમેરો.
  • માથાની ચામડી અને પગના તળિયા પર ગરમ નાળિયેર તેલ અથવા બ્રાહ્મી તેલની માલિશ કરો જેથી તીવ્ર પિત્તા માથાનો દુખાવો શાંત થાય.
  • માઇગ્રેન માટે સૂતા પહેલા દરેક નસકોરામાં ઘીના થોડા ટીપાં નાખવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે.
  • ઊંડો શ્વાસ લેવાનું ભૂલશો નહીં, થોડો આરામ કરો અને તમારા સમયપત્રકને ધીમું કરો.

કફ માથાનો દુખાવો:

આ માથાનો દુખાવો શિયાળા અને વસંતઋતુમાં સૌથી વધુ વિકરાળ રીતે પ્રહાર કરવા માટે જાણીતો છે. સામાન્ય રીતે તમે કફા માથાનો દુખાવો સાથે જાગી જાઓ છો અથવા પથારીમાં જાઓ છો. તે ઉધરસ અથવા વહેતું નાક સાથે છે, સંભવતઃ જ્યારે તમે સૂઈ જાઓ છો અથવા વાળો છો ત્યારે વધુ ખરાબ થાય છે અને ચહેરા અને માથામાં ભારે, નીરસ લાગણી દ્વારા વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. કફા માથાનો દુખાવો સામાન્ય રીતે સાઇનસ માથાનો દુખાવો કહેવાય છે કારણ કે તે સાઇનસ પોલાણમાં વધારાના દબાણની આડપેદાશ છે.

શુ કરવુ:

  • આ પ્રકારના માથાનો દુખાવો દૂર કરવા માટે આપણે સાઇનસમાં દબાણ દૂર કરવું જોઈએ.
  • સાઇનસ ચેનલો ખોલવામાં મદદ કરવા માટે દરરોજ ક્ષાર સાથે નેટી પોટનો ઉપયોગ કરો.
  • આદુની ગરમ ચા પીવી અને કાળા મરી, તજ અને લવિંગ જેવા તીખા મસાલા લેવાથી લાળની ભીડ ઓછી થાય છે.
  • નીલગિરીની વરાળ શ્વાસમાં લેવી એ પણ કફા માથાનો દુખાવો દૂર કરવા માટે એક સરસ રીત છે.

માથાનો દુખાવો માટે આયુર્વેદિક હર્બલ ઉપચાર:

આયુર્વેદ માથાના દુખાવા માટે જડીબુટ્ટીઓ, યોગ અને જીવનશૈલી ઉપચાર સૂચવે છે.

આધાશીશી અને માથાનો દુખાવો માટે અસરકારક હર્બલ ફોર્મ્યુલેશન છે:

  • બ્રાહ્મી ઘૃતમ્
  • સારપગંધા વટી
  • ક્ષીરબાલા કેપ્સ્યુલ
  • યોગરાજ ગુગ્ગુલુ
  • યષ્ટિમધુ ચૂર્ણ
  • ત્રિફળા ચૂર્ણ
  • અસ્વગન્ધારીષ્ટમ્
  • બાલારિષ્ટમ
  • અનુ થાઈલમ
  • બ્રાહ્મી થાઈલમ
  • ચાંદની થાઈલમ
  • રસનાદિ કષાયમ્
  • સુદર્શન ઘન વટી

માથાનો દુખાવો માટે આયુર્વેદિક ઉપચાર:

  • શિરોધરા
  • નાસ્યમ
  • શિરોભ્યંગ
  • શિરોલેપા
  • માથાના દુખાવા માટે યોગ મુદ્રાઓ
  • સવાસન (શબની દંભ)
  • સેતુ બંધાસન (બ્રિજ પોઝ)
  • પશ્ચિમોત્તાસન (બેઠેલા આગળનું વળાંક)
  • જાનુશિરાસન (એક માથાથી ઘૂંટણની પોઝ)
  • બાલાસણા (બાળકો પોઝ)
  • માથાનો દુખાવો માટે આયુર્વેદિક ટિપ્સ
  • મોડી રાત્રે, 7 કલાકથી ઓછી અથવા 8 કલાકથી વધુ ઊંઘવાનું ટાળો
  • પેઇનકિલર્સનું વારંવાર સેવન ટાળો
  • વધુ પડતા આલ્કોહોલનું સેવન અને ધૂમ્રપાન ટાળો
  • મજબૂત ચા અને કોફીનું સેવન ટાળો
  • વારંવાર ઉપવાસ કરવાનું ટાળો (અથવા ભોજન વચ્ચે લાંબા સમય સુધી જવું)
  • સવારે અને સાંજે વોક કરો
  • લાંબા સમય સુધી સીધો સૂર્યપ્રકાશ ટાળો
  • પવનની સ્થિતિમાં બહાર જવાથી બચો
  • ડિજિટલ સ્ક્રીનનો વધુ પડતો ઉપયોગ ટાળો

શરીરને સ્વસ્થ અને તંદુરસ્ત રાખવા માટેના યોગ અને આયુર્વેદા નુસખા જાણવા માટે હાજર છે આયુર્વેદા.

Leave a Comment

Your email address will not be published.